Μάθημα : ΚΕΙΜΕΝΟΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ

Αφήγηση ονομάζεται το κειμενικό είδος με το οποίο παρουσιάζονται και οργανώνονται γεγονότα, πραγματικά ή φανταστικά, που συνδέονται μεταξύ τους και εξελίσσονται μέσα στον χρόνο. Τα γεγονότα μπορεί να αφορούν ανθρώπους, ζώα, φανταστικά πρόσωπα ή άλλους ήρωες και να διαδραματίζονται σε συγκεκριμένο ή αόριστο τόπο.

Βασικός σκοπός της αφήγησης είναι να παρουσιάσει στον αναγνώστη ή στον ακροατή μια σειρά γεγονότων, με τρόπο που να γίνεται κατανοητό τι συνέβη, σε ποιον, πού, πότε και με ποια εξέλιξη.

Τα κύρια χαρακτηριστικά της αφήγησης είναι τα εξής:

• Η χρονική εξέλιξη: Τα γεγονότα εκτυλίσσονται στον χρόνο, είτε με τη φυσικήτους σειρά είτε με διαφορετική αφηγηματική οργάνωση.
• Η αλληλουχία των γεγονότων: Τα επιμέρους περιστατικά συνδέονται μεταξύτους και συχνά αναπτύσσονται σχέσεις αιτίας και αποτελέσματος.
• Τα πρόσωπα ή οι ήρωες: Είναι εκείνοι που συμμετέχουν στα γεγονότα καιπραγματοποιούν τις ενέργειες.
• Ο χώρος: Είναι ο τόπος στον οποίο διαδραματίζονται τα γεγονότα.
• Ο αφηγητής: Είναι η φωνή που παρουσιάζει τα γεγονότα στον αναγνώστηή στον ακροατή.
• Η πλοκή: Είναι ο τρόπος με τον οποίο οργανώνονται τα γεγονότα σε μιασυνεκτική ιστορία.

Επομένως, η αφήγηση δεν είναι απλώς η παράθεση γεγονότων, αλλά η οργανωμένη παρουσίασή τους μέσα από μια συγκεκριμένη αφηγηματική οπτική.

Είδη αφηγηματικών κειμένων

α. Ανάλογα με το περιεχόμενο των γεγονότων:  Μυθοπλαστική αφήγηση, Ιστορική αφήγηση, Ρεαλιστική αφήγηση 

β. Ανάλογα με τον επικοινωνιακό σκοπό και το είδος του κειμένου: Λογοτεχνική αφήγηση, Ιστορική αφήγηση, Προσωπική αφήγηση, Αυτοβιογραφία και βιογραφία, Δημοσιογραφική αφήγηση, Μαρτυρία ή αναφορά

Δομικά μέρη της αφήγησης

• Προσανατολισμός: Παρουσιάζονται το πρόσωπα, ο χώρος, ο χρόνος και η αρχική κατάσταση.
• Περιπλοκή ή πρόβλημα: Εμφανίζεται ένα γεγονός που διαταράσσει την αρχική ισορροπία και προκαλεί την εξέλιξη της ιστορίας.
• Δράση και αντίδραση: Τα πρόσωπα ενεργούν, προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα και επηρεάζουν την πορεία των γεγονότων.
• Λύση ή αποτέλεσμα: Παρουσιάζεται η έκβαση των ενεργειών και η νέα κατάσταση που διαμορφώνεται.
• Αξιολόγηση: Ο αφηγητής ή τα πρόσωπα εκφράζουν τη σημασία, τα συναισθήματαή την αξία των γεγονότων.

Κατακλείδα: Μπορεί να υπάρχει ένα τελικό σχόλιο, ένα συμπέρασμα ή μια επισήμανση που ολοκληρώνει την αφήγηση. (π.χ. Μύθοι του Αισώπου, Παραβολές, κτλ. Δεν είναι απαραίτητο στοιχείο. Μπορεί να αφήνεται στον ακροατή/ αναγνώστη/ θεατή να βγάλει το δικό του / τα δικά του συμπεράσματα). 

Τα βασικά στοιχεία που συγκροτούν μια αφήγηση

Πέρα από τα δομικά μέρη, κάθε αφήγηση αναλύεται με βάση συγκεκριμένα στοιχεία του περιεχομένου και της αφηγηματικής παρουσίασης.

> Τα γεγονότα: Είναι όσα συμβαίνουν στην ιστορία. Συνδέονται χρονικά και συχνά αιτιολογικά μεταξύ τους.

> Τα πρόσωπα ή οι ήρωες: Είναι οι συμμετέχοντες στην ιστορία. Διακρίνονται, ανάλογα με τον ρόλο τους, σε πρωταγωνιστές και δευτερεύοντα πρόσωπα.

> Ο χρόνος: Περιλαμβάνει τον χρόνο κατά τον οποίο συμβαίνουν τα γεγονότα, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο ο αφηγητής τα παρουσιάζει χρονικά. Η αφήγηση μπορεί να ακολουθεί χρονολογική σειρά ή να περιλαμβάνει αναδρομές και προλήψεις.

> Ο χώρος: Είναι ο τόπος όπου εκτυλίσσονται τα γεγονότα, όπως ένα σπίτι, ένα σχολείο, μια πόλη ή ένας φανταστικός κόσμος.

> Ο αφηγητής: Είναι η φωνή που μεταφέρει την ιστορία στον αναγνώστη. Μπορεί να συμμετέχει στα γεγονότα ως πρόσωπο της ιστορίας ή να αφηγείται από θέση εξωτερική προς αυτά.

> Η αφηγηματική οπτική γωνία: Αφορά τη θέση από την οποία παρουσιάζονται τα γεγονότα και το εύρος των πληροφοριών που διαθέτει ο αφηγητής. Για παράδειγμα, μπορεί να γνωρίζει τις σκέψεις όλων των ηρώων ή να παρουσιάζει μόνο όσα αντιλαμβάνεται ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.

> Οι αφηγηματικοί τρόποι: Είναι οι τεχνικές με τις οποίες παρουσιάζεται το υλικό της ιστορίας. Οι βασικότεροι είναι η αφήγηση γεγονότων, η περιγραφή προσώπων και χώρων, ο διάλογος και ο εσωτερικός μονόλογος.

> Η πλοκή: Είναι η οργάνωση των γεγονότων σε μια συνεκτική ακολουθία, με την οποία διαμορφώνεται η εξέλιξη της ιστορίας.