Μάθημα : Ο ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ
Κωδικός : PN1481
PN1481 - Νεκτάριος Στελλάκης
Περιγραφή Μαθήματος
Ο ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ [42347] [3 Διδακτικές μονάδες, 5 Πιστωτικές μονάδες]
Διδάσκων: Αν. Καθηγητής ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ
Τετάρτη, 14.00 - 17.00 / Αίθουσα Α/Ε
Σκοπός του μαθήματος είναι η εις βάθους διερεύνηση της "ανάδυσης" του γραμματισμού, των παραμέτρων που συνδέονται και την επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά καθώς και η μελέτη των πρακτικών ενίσχυσής της στην προσχολική εκπαίδευση.
Επιδιωκόμενα μαθησιακά αποτελέσματα του μαθήματος
Αναμένεται ότι με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/τρίες θα είναι σε θέση να:
1. Να σχεδιάζουν και να εφαρμόζουν στρατηγικές για την αξιολόγηση και ανάπτυξη της γλωσσικής ικανότητας των παιδιών.
2. Να αναφέρουν τους σκοπούς και τους επιμέρους στόχους της γλωσσικής αγωγής στην προσχολική εκπαίδευση.
3. Να περιγράφουν τον τρόπο με τον οποίο διάφορες εκπαιδευτικές δραστηριότητες (ανάγνωση ή προφοριική αφήγηση παραμυθιού ή λογοτεχνικού κειμένου για παιδιά, ποίηση, ανάγνωση βιβλίου γνώσεων για παιδιά, συζήτηση γύρω από ένα θέμα, ανάλυση εικόνας και πολυτροπικών κειμένων, σύνθεση και συγγραφή ιστορίας, κ.ά.) μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσα γλωσσικής ανάπτυξης κι ενίσχυσης του φυσικού-αναδυόμενου-πρώτου γραμματισμού.
4. Να σχεδιάζουν και να οργανώνουν εκπαιδευτικές δραστηριότητες που να στηρίζουν την γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών και την εξοικείωσή τους με τη γραπτή επικοινωνία με βάση τις σύγχρονες διδακτικές προσεγγίσεις.
5. Να εξηγούν τη συμβολή του έντυπου λόγου στο περιβάλλον καθώς και της παιδικής λογοτεχνίας και των βιβλίων με πληροφορίες για παιδιά στη γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών.
6. Να αναφέρονται με επιστημονικότητα σε θέματα οικογενειακού γραμματισμού και να περιγράφουν τον τρόπο με τον οποίο διάφορες πρακτικές μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της γλώσσας.
7. Να διακρίνουν τις διαφορές στις πρακτικές γραμματισμού στο νηπιαγωγείο και το δημοτικό σχολείο.
8. Να σχεδιάζουν, να καταγράφουν, να παρουσιάζουν και να σχολιάζουν κριτικά δραστηριότητες γλώσσας και γραμματισμού για παιδιά που φοιτούν στην προσχολική εκπαίδευση.
Περιεχόμενα (ύλη) του μαθήματος
- Πορεία γλωσσικής ανάπτυξης και σκοποί της γλωσσικής αγωγής στην πρώτη αγωγή και εκπαίδευση
- Η διδασκαλία της γλώσσας στο αναλυτικό πρόγραμμα
- Φυσικός/αναδυόμενος και οικογενειακός γραμματισμός. Σχέσεις προφορικού/καθημερινού & γραπτού / επεξεργασμένου λόγου
- Προαλφαβητική και αλφαβητική φάση ανάγνωσης και γραφής
- Η οργάνωση του χώρου του νηπιαγωγείου και η ενίσχυση της λειτουργικής ανάγνωσης και γραφής
- Η βιβλιοθήκη της τάξης: Οργάνωση και λειτουργία. Ηχητική βιβλιοθήκη. Ηλεκτρονικά βιβλία. Δανειστική βιβλιοθήκη.
- Εκπαιδευτικές δραστηριότητες για την ενίσχυση της μετάβασης στον επεξεργασμένο λόγο
- Παιδιά με μητρική γλώσσα άλλη από τη γλώσσα διδασκαλίας
- Πρακτικές γραμματισμού στην πρώτη αγωγή κι εκπαίδευση
- Η ενίσχυση της γλωσσικής ανάπτυξης στα σχέδια εργασίας (projects)
- Οικογενειακός γραμματισμός. Συνεργασία οικογένειας και σχολείου
- Αξιολόγηση γλωσσικών ικανοτήτων.
- Πολυτροπικά κείμενα και λειτουργική ανάγνωση.
Η ανάπτυξη της γλώσσας είναι μία από τις πιο ενδιαφέρουσες, συναρπαστικές και σπουδαίες περιοχές έρευνας στη σύγχρονη βιβλιογραφία που αναφέρεται στην ανάπτυξη των παιδιών. Μοιάζει όντως θαυμαστό το πώς τα παιδιά σε ένα τόσο σύντομο διάστημα όσο αυτό της προσχολικής ηλικίας καταφέρνουν να κατακτήσουν το τόσο περίπλοκο σύστημα της μητρικής τους γλώσσας και κάποια και μιας δεύτερης (σπανιότερα και τρίτης) γλώσσας.
Τι ορίζουμε ως "γλώσσα"; ["λόγον δὲ μόνον ἄνθρωπος ἔχει τῶν ζῴων", Αριστοτέλης,
Η θεμελιώδης κατάσταση του ανθρώπου ως ομιλ-όντος (parlêtre: parler=μιλώ́ & être=ον Jacques Lacan(1901 - 1981)]
Θεμελιώδη στοιχεία της γλώσσας: Φωνολογία, Μορφολογία, Σύνταξη, Σημασιολογία, Πραγματολογία
Γλωσσική ικανότητα - Επικοινωνιακή ικανότητα
Η κατάκτηση της γλώσσας από τη γέννηση έως την ενηλικίωση και οι παράγοντες που την επηρεάζουν (π.χ. πολιτισμικό κεφάλαιο, ατομικά χαρακτηριστικά κτλ.)
Τυπική - μη τυπική ανάπτυξη: Η σημασία της έγκαιρης κι έγκυρης διάγνωσης
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (ενδεικτικά)
> Οδηγός νηπιαγωγού για την ολόπλευρη ανάπτυξη και αγωγή των παιδιών (2015). Λευκωσία: Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού.
[Σελίδες 34-41: 3.5 Ψυχογλωσσική Ανάπτυξη του παιδιού]
> Επιπλέον:
Στην παρακάτω ιστοσελίδα μπορείτε να βρείτε το 1ο Κεφάλαιο του βιβλίου:
Hoff, E. (2020). Γλωσσική Ανάπτυξη. Aθήνα: Βασιλειάδης.
https://www.vasiliadis-books.gr/Vasiliadis-books/wp-content/uploads/2020/06/Δείτε-Απόσπασμα-του-Βιβλίου-19.pdf
-Crystal, D. (2011). Ένα μικρό βιβλίο για τη γλώσσα. Αθήνα: Πατάκης.
Ο προφορικός και ο γραπτός λόγος διαφέρουν καθώς χρησιμοποιούνται σε διαφορετικές περιστάσεις επικοινωνίας, εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς και χρησιμοποιούν διαφορετικές μορφές γλωσσικής έκφρασης.
Η επιτυχία στην εκπαίδευση προϋποθέτει επιτυχή χειρισμό του γραπτού λόγου (γραμματισμός)
CUMMINS - Η διάκριση μεταξύ συνομιλιακού και ακαδημαϊκού
Οι όψεις της γλωσσικής επάρκειας είναι σύμφωνα με τον Cummins (2001) οι εξής:
Α. Συνομιλιακή ευχέρεια (conversional fluency): είναι η ικανότητα να διεξάγει κανείς μια συνομιλία σε περιστάσεις οικειότητας και επαφής, πρόσωπο με πρόσωπο. Αυτό είναι το είδος της επάρκειας που οι φυσικοί ομιλητές/τριες στη συντριπτική τους πλειοψηφία έχουν ήδη αναπτύξει όταν αρχίζουν το σχολείο στην ηλικία των πέντε ετών. Εδώ πε-
ριλαμβάνεται η χρήση των λέξεων υψηλής συχνότητας και η χρήση απλών γραμματικών δομών. Η μετάδοση του μηνύματος συνήθως υποστηρίζεται από εξωτερικούς δείκτες (cues), όπως οι εκφράσεις του προσώπου, οι χειρονομίες, ο επιτονισμός, κ.λπ.
Β. Ακαδημαϊκή γλωσσική ικανότητα (academic language proficiency): γνώση του λιγότερο συχνού λεξιλογίου καθώς και την ικανότητα ερμηνείας και παραγωγής ολοένα πιο σύνθετης προφορικής και γραπτής γλώσσα. Καθώς οι μαθητές/τριες προχωρούν σε μεγαλύτερες τάξεις, συναντούν πολύ περισσότερες λέξεις χαμηλής συχνότητας, σύνθετη
σύνταξη και αφηρημένες εκφράσεις που δεν έχουν σχεδόν ποτέ ακούσει στην καθημερινή τους συνομιλία. Απαιτείται από αυτούς να καταλαβαίνουν κείμενα απαιτητικά από γλωσσική και εννοιολογική άποψη, σε διάφορα σχολικά μαθήματα και να χρησιμοποιούν αυτή τη γλώσσα με ακρίβεια και συνεκτικότητα στα δικά τους γραπτά.
Πηγή: Αρχάκης, Α. (2011). Γλωσσική διδασκαλία και σύσταση των κειμένων. Αθήνα: Πατάκης.
|
Προφορικός λόγος |
Γραπτός λόγος |
|
Απροσχεδίαστος |
Προσχεδιασμένος |
|
Εμφανίζει συντακτικά ατελείς και ανολοκλήρωτες προτάσεις |
Ολοκληρωμένες συντακτικά προτάσεις |
|
Παρατακτική σύνδεση |
Υποτακτική σύνδεση |
|
Ενεργητική σύνταξη |
Παθητική σύνταξη |
|
Επαναλήψεις |
Μονολογική διάσταση |
|
Το νόημα θεμελιώνεται από τη συνεχή αλληλεπίδραση κειμενικών και εξωκειμενικών, άμεσα παρόντων, καταστασιακών παραγόντων (επιτονισμός, εκφράσεις και κινήσεις σώματος, άμεσα ορατά στοιχεία της περίστασης, κοινές γνώσεις) |
Απόσταση από το άμεσο, φυσικό πλαίσιο της περίστασης
Απόσταση μεταξύ πομπού και δέκτη |
|
> Πλαισιωμένος άμεσος, απλός, καθημερινός διαλογικός |
>Αποπλαισιωμένος εκτενής, σύνθετος,επεξεργασμένος μονολογικός |
γραμματισμός (literacy)
γραμματισμός: επικοινωνία που περιλαμβάνει κείμενο (δηλαδή μήνυμα, που σημαίνει πομπό, δέκτη και νόημα) (UNESCO, 2016: 14)
λειτουργικός γραμματισμός (functional literacy) ( διαβάζω, γράφω, κατανοώ βασικά κείμενα, χρησιμοποιώ τον γραπτό λόγο στην καθημερινή ζωή (π.χ. αιτήσεις, οδηγίες, λογαριασμούς).
κριτικός γραμματισμός (Freire) (critical literacy) (αναλύω και να αναρωτιέμαι για την αλήθεια που παρουσιάζεται στα κείμενα, προσπαθώ να αναγνωρίσω τις ιδεολογικές και κοινωνικές διαστάσεις ττου κειμένου, συνδέω την ανάγνωση με την κοινωνική πραγματικότητα, αναπτύσσω συνείδηση (conscientização) και δρω για κοινωνική αλλαγή, δικαιοσύνη και ισότητα). Για τον Freire, ο κριτικός γραμματισμός σημαίνει «να διαβάζουμε τον κόσμο και όχι μόνο τη λέξη». Δηλαδή, η εκπαίδευση γίνεται εργαλείο χειραφέτησης και μετασχηματισμού της κοινωνίας.
Ορισμός: Γραμματισμός είναι η ικανότητα να χρησιμοποιείς με επάρκεια (λειτουργικός γραμματισμός) και κριτικό αναστοχασμό (κριτικός γραμματισμός) το γραπτό λόγο.
Να κατανοείς σε βάθος ποικίλα κείμενα (λογοτεχνικά, ενημερωτικά, επιστημονικά) και τους τρόπους που αξιοποιούνται σε αυτά για να μεταφέρουν τις πληροφορίες. Τέλος, να μπορείς να παράγεις ποικίλα κείμενα, απλά και σύνθετα, χειρόγραφα, έντυπα, ηλεκτρονικά, και να αξιοποιείς διάφορους τρόπους για να συνθέτεις τις πληροφορίες που θέλεις σε δομημένα και συνεκτικά κείμενα.
Ημερολόγιο
Ανακοινώσεις
Όλες...-
Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 2026 - 10:18 π.μ.
Ανοικτό Ακαδ. Μάθημα
Αρ. Επισκέψεων : 60374
Αρ. Προβολών : 408447