Μάθημα : Νευροβιολογία των Μνημονικών Λειτουργιών

Επιδιωκόμενοι Εκπαιδευτικοί Στόχοι

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές αναμένεται να μπορούν:

1. Να διακρίνουν τις κύριες μορφές μνήμης και τις βασικές διεργασίες δημιουργίας και ανάκλησης του μνημονικού περιεχομένου.
2. Να συσχετίζουν συγκεκριμένες μνημονικές λειτουργίες με εγκεφαλικές περιοχές, νευρωνικά δίκτυα και κυτταρικούς/συναπτικούς μηχανισμούς.
3. Να κατανοούν τις βασικές αρχές της συναπτικής πλαστικότητας και τη σχέση τους με τη μάθηση και τη μνήμη.
4. Να εξηγούν τη λειτουργική σχέση μεταξύ μνήμης, συγκίνησης και στρες και τον ρόλο σημαντικών νευροδιαβιβαστικών και νευροενδοκρινικών μηχανισμών.
5. Να κατανοούν τη σχέση της μνήμης με άλλες φυσιολογικές λειτουργίες, όπως ο ύπνος, καθώς και τις μεταβολές της μνημονικής λειτουργίας σε σημαντικές νευροαναπτυξιακές και νευροψυχιατρικές καταστάσεις.
6. Να συνδέουν ευρήματα από διαφορετικά επίπεδα οργάνωσης του νευρικού συστήματος —από τη σύναψη έως τη συμπεριφορά— σε ένα ενιαίο ερμηνευτικό πλαίσιο.
7. Να διαβάζουν κριτικά βασικά στοιχεία μιας επιστημονικής εργασίας, να διακρίνουν το πειραματικό εύρημα από την ερμηνεία του και να αξιολογούν κατά πόσο τα δεδομένα υποστηρίζουν ένα συμπέρασμα.
8. Να διατυπώνουν ένα επιστημονικό ερώτημα, να αναζητούν και να αξιολογούν τη σχετική βιβλιογραφία και να συνθέτουν τεκμηριωμένη απάντηση.
9. Να παρουσιάζουν και να υποστηρίζουν επιστημονικά μια θέση, συμμετέχοντας στη συζήτηση και αξιολογώντας εναλλακτικές ερμηνείες.

Γενικός εκπαιδευτικός στόχος είναι η ανάπτυξη ενός ενιαίου γνωσιακού και ερμηνευτικού πλαισίου για τη μνήμη και, παράλληλα, η εξοικείωση των φοιτητών με τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται, ελέγχεται και αναθεωρείται η γνώση στις Νευροεπιστήμες.

Τρόπος διδασκαλίας

Το μάθημα οργανώνεται ως συνδυασμός εισαγωγικής διδασκαλίας, διερεύνησης ερωτημάτων και επιστημονικής συζήτησης.

Κάθε θεματική ενότητα θα οργανώνεται γύρω από ένα ή περισσότερα κεντρικά ερωτήματα. Η παρουσίαση από τον διδάσκοντα θα παρέχει το απαραίτητο θεωρητικό και πειραματικό πλαίσιο, ενώ μέρος του διαθέσιμου χρόνου θα αφιερώνεται στην ανάλυση δεδομένων, στην εξέταση εναλλακτικών ερμηνειών και στη συζήτηση με τους φοιτητές.

Για επιλεγμένες ενότητες θα παρέχεται μέσω του eClass σύντομο υλικό προετοιμασίας, το οποίο μπορεί να περιλαμβάνει συγκεκριμένο τμήμα των συγγραμμάτων, επιστημονικό άρθρο ή απόσπασμά του, πειραματικό σχήμα/δεδομένα και ένα σύντομο ερώτημα προς διερεύνηση. Το υλικό αυτό θα χρησιμοποιείται ως αφετηρία της συζήτησης κατά τη συνάντηση στην αίθουσα.

Οι παρουσιάσεις του διδάσκοντα θα αναρτώνται στο eClass μετά τη διδασκαλία. Οι παρουσιάσεις αποτελούν υποστηρικτικό υλικό και όχι αυτοτελές σύγγραμμα ή πλήρη αποτύπωση του περιεχομένου της συζήτησης στην αίθουσα.

Κατά τη διάρκεια του εξαμήνου οι φοιτητές θα έχουν επίσης τη δυνατότητα να παρουσιάζουν σύντομα επιλεγμένα ερωτήματα ή ερευνητικά ευρήματα που σχετίζονται με τις θεματικές του μαθήματος.

Θα προγραμματιστεί επίσκεψη στον χώρο πειραματικής Νευροφυσιολογίας του Εργαστηρίου Φυσιολογίας, με στόχο την εξοικείωση με βασικές πειραματικές προσεγγίσεις και τη σύνδεση των εννοιών του μαθήματος με την πραγματική ερευνητική διαδικασία.

Αξιολόγηση - Βαθμολόγηση

Η αξιολόγηση του μαθήματος βασίζεται κυρίως στην εκπόνηση βιβλιογραφικής εργασίας με τη μορφή μικρού επιστημονικού project. Κατά τη διάρκεια του εξαμήνου θα επιδιωχθεί, κατά το δυνατόν, η σύντομη παρουσίαση και συζήτηση των εργασιών ή επιλεγμένων θεμάτων τους στο πλαίσιο του μαθήματος.

Η εργασία οργανώνεται γύρω από ένα σαφώς διατυπωμένο επιστημονικό ερώτημα και όχι απλώς γύρω από ένα ευρύ θεματικό αντικείμενο. Το ερώτημα μπορεί να προκύπτει από τις θεματικές που συζητούνται στο μάθημα ή να προτείνεται από τον φοιτητή βάσει ιδιαίτερου επιστημονικού ενδιαφέροντος.

Η προσέγγιση του θέματος θα ξεκινά, όπου υπάρχει σχετικό υλικό, από τα βασικά συγγράμματα του μαθήματος και θα επεκτείνεται με επιλεγμένη σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία. Στόχος δεν είναι η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού βιβλιογραφικών αναφορών αλλά η κριτική επιλογή, κατανόηση και σύνθεση των σημαντικότερων δεδομένων.

Η αξιολόγηση θα λαμβάνει υπόψη:

• τη σαφήνεια και επιστημονική σημασία του ερωτήματος,
• την κατανόηση των νευροβιολογικών μηχανισμών,
• την ορθότητα και ποιότητα της βιβλιογραφικής τεκμηρίωσης,
• την ικανότητα σύνθεσης και κριτικής αξιολόγησης των δεδομένων.

Στις περιπτώσεις παρουσίασης της εργασίας θα συνεκτιμώνται επίσης η ποιότητα της παρουσίασης και η δυνατότητα του φοιτητή να εξηγήσει και να υποστηρίξει τα συμπεράσματά του κατά τη συζήτηση.

Αναλυτικές οδηγίες για την έκταση, τη μορφή, την παρουσίαση και τις προθεσμίες θα αναρτηθούν στο εργαλείο «Εργασίες».

Εκπαιδευτικό Υλικό - Βιβλία - Βοηθήματα

Βασικά σημεία αναφοράς του μαθήματος αποτελούν τα συγγράμματα:

Κ. Παπαθεοδωρόπουλος, Έννοιες στην Επιστήμη της Μνήμης (2015), ανοικτής πρόσβασης σύγγραμμα, Κάλλιπος, Κωδικός Εύδοξου 320192.

Κ. Παπαθεοδωρόπουλος, Συγκίνηση & Στρες – Ρύθμιση της Νευρωνικής και Μνημονικής Λειτουργίας (2019), Κωδικός Εύδοξου 86198069.

Τα συγγράμματα θα χρησιμοποιούνται ως κοινό εννοιολογικό υπόβαθρο και αφετηρία των συζητήσεων και των εργασιών. Για επιλεγμένα θέματα θα χρησιμοποιούνται επιπλέον πρόσφατες ανασκοπήσεις και πρωτογενείς επιστημονικές εργασίες, ώστε να εξετάζεται πώς εξελίσσεται η επιστημονική γνώση και πώς νεότερα δεδομένα επιβεβαιώνουν, επεκτείνουν ή αναθεωρούν προηγούμενες αντιλήψεις.

Στο eClass διατίθεται επίσης αρχειακό οπτικοακουστικό υλικό από τη συμμετοχή του μαθήματος στη δράση «Ανοικτά Μαθήματα» του Πανεπιστημίου Πατρών. Το υλικό αυτό μπορεί να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά και δεν υποκαθιστά τη σύγχρονη εκπαιδευτική διαδικασία του μαθήματος.