Μάθημα : Ζητήματα κριτικής ανάλυσης λόγου και κριτικού γραμματισμού: Ρευστός ρατσισμός στο πλαίσιο της μετανάστευσης

Οι προσφυγικές και μεταναστευτικές μετακινήσεις προς τον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο οδήγησαν σε ποικίλες στάσεις που κυμαίνονται από αλληλέγγυες και αντιρατσιστικές έως ξενοφοβικές και ρατσιστικές προς τους/τις μετανάστες/τριες και τους/τις πρόσφυγες/ισσες. Ωστόσο, πολύ συχνά πλέον, εντοπίζονται ανισότητες και στον (φαινομενικά) αντιρατσιστικό λόγο, ο οποίος καταλήγει να τις συγκαλύπτει και να τις αναπαράγει.

Στο πλαίσιο του μαθήματος, θα παρουσιάσουμε τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκε από το πρόγραμμα TRACE ένα σώμα ελληνικών αντιρατσιστικών κειμένων, προκειμένου να διερευνήσουμε αν και σε ποιο βαθμό εμφιλοχωρούν σε αυτό ρατσιστικές απόψεις και αντιλήψεις.

Αξιοποιώντας εργαλεία από τον χώρο της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου, θα διαπιστώσουμε ότι οι ρατσιστικές θέσεις παρεισφρέουν στα αντιρατσιστικά κείμενα μέσω δύο βασικών οδών, της διάκρισης και της αφομοίωσης και υποκατηγοριών τους, διαμορφώνοντας το φαινόμενο του ρευστού ρατσισμού. Θα προχωρήσουμε στην αξιοποίηση των παραπάνω ευρημάτων στο εκπαιδευτικό πλαίσιο του κριτικού γραμματισμού, κεντρική επιδίωξη του οποίου είναι οι μαθητές/τριες να ανιχνεύουν και να επιχειρούν να μεταβάλουν φαινόμενα κοινωνιογλωσσικών ανισοτήτων, όπως ο ρευστός ρατσισμός.

Εν κατακλείδι, ο στόχος του μαθήματος είναι διττός: Από τη μια, η εξάσκηση των φοιτητών/τριών, στο πλαίσιο της κριτικής ανάλυσης λόγου, στην αμφισβήτηση και την αποδόμηση των φυσικοποιημένων ρατσιστικών αντιλήψεων για τους μεταναστευτικούς-προσφυγικούς πληθυσμούς σε αντιρατσιστικά κείμενα. Και από την άλλη, η απόκτηση από τους/τις φοιτητές/τριες της εκπαιδευτικής ικανότητας, στο πλαίσιο του κριτικού γραμματισμού, να διδάσκουν τον εντοπισμό και την αμφισβήτηση του ρευστού ρατσισμού σε μαθητές/τριες, διαδίδοντας παράλληλα λόγους ανταγωνιστικούς προς τον ρατσιστικό και συμμετέχοντας έτσι ενεργά στην προσπάθεια μετασχηματισμού της εκπαιδευτικής και κοινωνικής πραγματικότητας.