Παρουσίαση/Προβολή

(PHIL2304) -  Κατερίνα Καρακάση

Περιγραφή Μαθήματος

Πολύ συχνά – και δικαίως -  η έννοια του πολιτισμού, όπως και η έννοια της κουλτούρας θεωρούνται ασαφείς, μια και σχετικά εύκολα αποκτούν κατά περίπτωση διαφορετικά σημαίνοντα. Έτσι π.χ. αναφερόμαστε στη μαζική ή την νεανική κουλτούρα αλλά και στην κουλτούρα του σώματος ή της δίαιτας, στον υψηλό πολιτισμό, στον καταναλωτικό ή και στον τεχνολογικό πολιτισμό.  Επιχειρώντας ωστόσο να δώσουμε ένα ορισμό που να καλύπτει όλα όσα εννοούμε με την έννοια «πολιτισμός», θα πρέπει να μιλήσουμε για το σύνολο των αντικειμένων – τεχνουργημάτων, πρακτικών ή θεσμών – που έχουν δημιουργηθεί από τον άνθρωπο και σε αυτό το πλαίσιο πολιτισμός είναι ό,τι δεν είναι φύση (αν και η φύση όμως, όπως την αντιλαμβανόμαστε ως το αντίπαλο δέος του πολιτισμού, είναι τμήμα του, κάτι που περιπλέκει σαφώς τα πράγματα). Σε κάθε περίπτωση όσο δύσκολο και να είναι να οριστεί μονοσήμαντα και απολύτως ικανοποιητικά η έννοια του πολιτισμού, βέβαιο είναι, ότι ο πολιτισμός είναι άρρηκτα συνδεμένος με ανθρώπινες κοινότητες, κοινωνικές ομάδες, κοινωνίες. Και από αυτή την άποψη θα περίμενε κανείς, ότι η κοινωνιολογία, ως εκείνη η επιστήμη που μελετά την κοινωνία, τα κοινωνικά φαινόμενα, τις κοινωνικές σχέσεις  από τις απαρχές της θα ασχολείται  εντατικά αν όχι αποκλειστικά με τον πολιτισμό. Αυτό όμως δεν ισχύει ακριβώς έτσι. Η κοινωνιολογία του πολιτισμού εδραιώθηκε μόλις την δεκαετία του 1980 ως κλάδος της κοινωνιολογίας, αν και τόσο κοινωνιολόγοι, όσο και πρόδρομοι της κοινωνιολογικής σκέψης ενδιαφέρθηκαν για εκφάνσεις του πολιτισμού και από την άποψη η κοινωνιολογία του πολιτισμού, αν και σχετικά «φρέσκια» επιστημονική πειθαρχία, έχει σαφώς «προϊστορία». Ο λόγος πάντως, που η κοινωνιολογία αντιμετώπισε, με τα λόγια του  Zygmunt Bauman «άσχημα τον πολιτισμό» και μάλιστα με τέτοιο «τρόπο, που στην καλύτερη περίπτωση τον έδειχνε περιττό» (Bauman, σ.203), συνδέεται μεταξύ άλλων και με την ευρύτητα της έννοιας: αν ο πολιτισμός είναι τα πάντα, τότε δεν είναι τίποτα το συγκεκριμένο – και άρα κατά κάποιο τρόπο είναι άχρηστο ως ερευνητικό αντικείμενο. Αν όμως όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες σχετίζονται με τον πολιτισμό πρέπει σε κάθε συζήτηση για τον πολιτισμό να τίθεται το ερώτημα, πως διαπλέκονται το φαινόμενο του πολιτισμού με αυτό της κοινωνίας, δηλαδή πώς σχετίζονται μεταξύ τους τα δύο φαινόμενα. Και αυτό είναι το βασικό ερώτημα, με το οποίο θα ασχοληθούμε στο πλαίσιο του σεμιναρίου αυτού και μάλιστα υπό μια ιστορική προοπτική.

Πρόκειται για ένα ερώτημα που όπως θα δούμε κατά την διάρκεια του εξαμήνου, έχει απαντηθεί ποικιλοτρόπως. Έτσι, δεν διαφέρει μόνο το τι θεωρείται (και τι αξίζει να θεωρείται) κάθε φορά «πολιτισμός» και ποια είναι η σχέση του με την κοινωνία και κοινωνικό γίγνεσθαι, αλλά και η έκταση της ερμηνευτικής αξίωσης που συνδέεται με την εκάστοτε θεώρηση.

Ημερομηνία δημιουργίας

Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2026