Παρουσίαση/Προβολή

(MALT_A101) -  Θεοφάνης Τσιαμπόκαλος

Περιγραφή Μαθήματος

Το μάθημα εξετάζει το έργο Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων του αυτοκρατορικού συγγραφέα Διογένη Λαέρτιου. Το έργο αποτελεί τη σημαντικότερη σωζόμενη συλλογή βιογραφικών, δοξογραφικών και άλλων πληροφοριών για αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους. Σε δέκα βιβλία παρουσιάζονται οι βίοι και οι διδασκαλίες σαράντα πέντε φιλοσόφων, από τον Θαλή έως τον Επίκουρο. Ο συγγραφέας, που έζησε πιθανότατα κατά το πρώτο μισό του 3ου αιώνα μ.Χ., αντλεί το υλικό του από πολυάριθμα προγενέστερα έργα, πολλά από τα οποία σήμερα έχουν χαθεί.

 

Πέρα από τη μελέτη του ίδιου του κειμένου, το μάθημα εισάγει τους/τις φοιτητές/-τριες σε βασικά θεωρητικά και μεθοδολογικά ζητήματα που αφορούν τη βιογραφία ως λογοτεχνικό είδος και τη σχέση της με την ιστοριογραφία, καθώς και σε ζητήματα που σχετίζονται με τον όρο «απόσπασμα». Επίσης, παρουσιάζονται οι κυριότερες προσεγγίσεις στην έρευνα για τη μελέτη των έμμεσων κειμενικών παραδόσεων, από την παραδοσιακή μελέτη πηγών (Quellenforschung) έως τις θεωρίες της πρόσληψης και άλλες σύγχρονες γνωσιακές προσεγγίσεις, όπως την «επιδημιολογία των αναπαραστάσεων» (épidémiologie des représentations) και τη θεωρία της «εννοιολογικής ανάμειξης» (conceptual blending theory).

 

Ο σχεδιασμός και η διδασκαλία του μαθήματος λαμβάνουν υπόψη τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, με ιδιαίτερη έμφαση στην ποιοτική εκπαίδευση (ΣΒΑ 4), την ισότητα των φύλων (ΣΒΑ 5), τη μείωση των ανισοτήτων (ΣΒΑ 10), καθώς και την ειρήνη, τη δικαιοσύνη και την ενίσχυση των θεσμών (ΣΒΑ 16).

 

Μαθησιακά αποτελέσματα

Στο τέλος αυτού του μαθήματος οι φοιτητές/-τριες θα είναι σε θέση να:

1. αποτιμούν το έργο Βίοι καὶ γνῶμαι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ εὐδοκιμησάντων του Διογένη Λαέρτιου ως πηγή για τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και να το εντάσσουν στο ιστορικό και πολιτισμικό του πλαίσιο.
2. κατανοούν βασικά θεωρητικά ζητήματα που αφορούν τη βιογραφία ως λογοτεχνικό είδος και την προβληματική του όρου «απόσπασμα».
3. αναγνωρίζουν και να συγκρίνουν τις κυριότερες μεθοδολογικές προσεγγίσεις για τη μελέτη των έμμεσων κειμενικών παραδόσεων, από την παραδοσιακή Quellenforschung ώς τις θεωρίες της πρόσληψης και τις σύγχρονες γνωσιακές προσεγγίσεις.
4. αναλύουν και να ερμηνεύουν με μεθοδολογικά συνεπή τρόπο κείμενα που διασώζονται μέσω της έμμεσης παράδοσης.
5. αξιοποιούν αυτόνομα και κριτικά την ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση βιβλιογραφία, καθώς και τα διαθέσιμα έργα αναφοράς και ψηφιακά εργαλεία, για τη μελέτη της αρχαίας φιλοσοφίας και της παράδοσής της.
6. διατυπώνουν τεκμηριωμένες θέσεις και να αναπτύσσουν κριτική επιχειρηματολογία σχετικά με ζητήματα φιλοσοφικής βιογραφίας.

Οργάνωση της διδασκαλίας

Το μάθημα οργανώνεται σε δεκατρείς τρίωρες συναντήσεις. Μετά τις δύο πρώτες εισαγωγικές διαλέξεις, οι συναντήσεις θα έχουν τη μορφή σεμιναρίου συλλογικής ανάγνωσης και φιλολογικού σχολιασμού (reading group) επιλεγμένων βίων από το έργο του Διογένη Λαέρτιου. Κάθε φοιτητής/-τρια θα αναλάβει έναν βίο από κατάλογο προτεινόμενων κειμένων, τον οποίο θα παρουσιάσει προφορικά και θα επεξεργαστεί στη γραπτή ερευνητική εργασία του/της. Η προετοιμασία και η ενεργός συμμετοχή όλων των φοιτητών/-τριών στη συζήτηση των κειμένων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την επιτυχή διεξαγωγή του σεμιναρίου. Μία συνάντηση θα αφιερωθεί σε διάλεξη προσκεκλημένης ομιλήτριας, της κ. Benedetta Foletti από το Παν. Ζυρίχης.

 

Αξιολόγηση

Η αξιολόγηση των φοιτητριών και των φοιτητών γίνεται με:

• Σεμιναριακή διδασκαλία (στα ελληνικά) με υποχρεωτικές παρουσιάσεις των φοιτητών, οι οποίες θα εστιάζουν στον σχολιασμό του βασικού κειμένου (30% του τελικού βαθμού).
• Εξέταση με υποχρεωτική γραπτή ερευνητική εργασία έκτασης 5.000 λέξεων, με χρήση ελληνόφωνης και αγγλόφωνης βιβλιογραφίας (70% του τελικού βαθμού).

Βιβλιογραφία

(βλ. και βιβλιογραφικό κατάλογο «Νηρέας» της ΒΚΠ):

• J. Barnes, «Nietzsche and Diogenes Laertius», Nietzsche-Studien 15(1), 1986, 16–40.
• F. D. Caizzi, «Il libro IX delle ‘Vite dei filosofi’ di Diogene Laerzio», στο ANRW II.36.6, 1992, 4218–4240.
• V. Celluprica, «Diocle di Magnesia fonte delle dossografia stoica in Diogene Laerzio», Orpheus 10, 1989, 58–79.
• T. Dorandi, Diogenes Laertius. Lives of Eminent Philosophers (Cambridge Classical Texts and Commentaries 50), Καίμπριτζ-Νέα Υόρκη: CUP, 2013.
• K. Fleischer, Philodem, Geschichte der Akademie (Papyri Graecae Herculanenses 1), Λέυντεν-Βοστώνη: E.J. Brill, 2023.
• G. Giannantoni, «Socrate e I Socratici in Diogene Laerzio», Elenchos 7, 1986, 183–216.
• G. Giannantoni, «Il secondo libro delle ‘Vite’ di Diogene Laerzio», στο ANRW II.36.5, 1992, 3603–3618.
• M. Gigante, «Das zehnte Buch des Diogenes Laertios: Epikur und der Epikureismus», στο ANRW II.36.6, 1992, 4302–4307.
• R. Goulet, «Les références chez Diogène Laërce: sources ou autorités?», στο J.-C. Fredouille, M.-O. Goulet-Cazé, Ph. Hoffmann, P. Petitmengin και Simone Deléani (επιμ.), Titres et articulations du textes dans les oeuvres antiques. Actes du Colloque International de Chantilly 13–15 décembre 1994, Παρίσι 1997: CNL, 149–166.
• D. E. Hahm, «Diogenes Laertius VII: On the Stoics», στο ANRW II.36.6, 1992, 4076–4182.
• J. Jouanna, «Médecine et philosophie: sur la date de Sextus Empiricus et de Diogène Laërce à la lumière du Corpus galénique», REG 122, 2009, 359–390.
• J. Mansfeld, «Diogenes Laertius on Stoic Philosophy», Elenchos 7, 1988, 297–382. § J Mejer, Diogenes Laertius and His Hellenistic Background (Hermes-Einzelschr. 40), Βισμπάντεν: Franz Steiner, 1978.
• J. Mejer, «Diogenes Laertius and the Transmission of Greek Philosophy», στο ANRW II.36.5, 1992, 3556–3602.
• J. Mejer, «Biography and Doxography. Four Crucial Questions Raised by Diogenes Laertios“, στο M. Erler και S. Schorn (επιμ.), Die griechische Biographie in hellenistischer Zeit. Akten des internationalen Kongresses vom 26.29. Juli 2006 in Würzburg (Beiträge zur Altertumskunde 245), Βερολίνο-Νέα Υόρκη: W. de Gruyter, 2007, 431441.
• F. Nietzsche, «De Laertii Diogenis fontibus», RhM (ν. σ.) 23, 1868, 632–653.
• M. M. Sassi, «Ionian Philosophy and Italic Philosophy: From Diogenes Laertius to Diels», στο O. Primavesi και K. Luchner (επιμ.), The Presocratics from the Latin Middle Ages to Hermann Diels. Akten der 9. Tagung der Karl und Gertrud Abel-Stiftung vom 5.–7. Oktober 2006 in München (Philosophie der Antike 26), Στουτγάρδη: Franz Steiner, 2011, 19–44.
• E. Schwarz, «Diogenes (41) Laertios», στο RE V.1, 1903, 738–763.
• J. Warren, «Diogenes Laertius, biographer of philosophy», στο J. König και T. Whitmarsh (επιμ.), Ordering Knowledge in the Roman Empire, Καίμπριτζ: CUP, 2007, 139–149.

Ημερομηνία δημιουργίας

Κυριακή 28 Ιουνίου 2026