Παρουσίαση/Προβολή

(PHL_A603) -  Θεοφάνης Τσιαμπόκαλος

Περιγραφή Μαθήματος

(Εικ.: Εικαστική απόδοση με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης του Ηρώδη Αττικού, βασισμένη σε προτομή του σοφιστή η οποία φυλάσσεται στο Μουσείο του Λούβρου).

 

Το μάθημα επικεντρώνεται σε λογοτεχνικά κείμενα της αυτοκρατορικής περιόδου τα οποία σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τη δράση των λεγόμενων σοφιστών. Όταν γίνεται λόγος για τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, ο όρος «σοφιστής» παραπέμπτει σε (συχνά περιπλανώμενους) ρήτορες οι οποίοι συμμετέχουν σε εξαιρετικά δημοφιλείς αγώνες επιδεικτικής ρητορείας. Κατά τη διάρκεια του μαθήματος θα εξεταστούν βιογραφικά πορτραίτα τέτοιων σοφιστών από το έργο του Φλάβιου Φιλόστρατου (2ος/3ος αι. μ.Χ.) και θα παρουσιαστεί πλήρες ένα σύντομο, σωζόμενο επιδεικτικό κείμενο του Πλουτάρχου (1ος/2ος), το οποίο παραπέμπει σε κείμενα σύγχρονών του σοφιστών.

 

Ο σχεδιασμός και η διδασκαλία του μαθήματος λαμβάνουν υπόψη τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, με ιδιαίτερη έμφαση στην ποιοτική εκπαίδευση (ΣΒΑ 4), την ισότητα των φύλων (ΣΒΑ 5), τη μείωση των ανισοτήτων (ΣΒΑ 10), καθώς και την ειρήνη, τη δικαιοσύνη και την ενίσχυση των θεσμών (ΣΒΑ 16).

 

Μετά την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτήτριες και οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:

• αντιλαμβάνονται τη Β΄ Σοφιστική μέσα στο ευρύτερο πολιτισμικό και λογοτεχνικό πλαίσιο των αυτοκρατορικών χρόνων.
• παρακολουθούν την εξέλιξη της έννοιας «σοφιστής» από την κλασική εποχή ώς τους αυτοκρατορικούς χρόνους και να κατανοούν τα ταυτοτικά ζητήματα που αυτή εγείρει.
• αναλύουν κείμενα επιδεικτικής ρητορείας της περιόδου και να τα εντάσσουν στο άμεσο ανταγωνιστικό πλαίσιο παραγωγής τους.
• κατανοούν σε βάθος την έννοια του Αττικισμού και να αναγνωρίζουν τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους τα κείμενα της Β΄ Σοφιστικής συνδιαλέγονται με το κλασικό παρελθόν.
• χρησιμοποιούν ψηφιακά εργαλεία για την ανάλυση της γλώσσας, του ύφους και των διακειμενικών αναφορών στα υπό εξέταση κείμενα.

Για την βιβλιογραφία βλ. παρακάτω. Σημειώνεται ότι ο χαρακτήρας της συγκεκριμένης βιβλιογραφίας είναι πληροφοριακός.

 

Στην ενότητα «Έγγραφα» του eClass (βλ. στη στήλη πάνω αριστερά) θα αναρτώνται σε σχετικό φάκελο οι διαφάνειες μετά από κάθε διάλεξη. Η ενότητα περιλαμβάνει και άλλους φακέλους. Ο φάκελος «Κείμενα» περιλαμβάνει τα κείμενα που θα εξετάζονται σε κάθε διάλεξη (τα οποία είναι, βέβαια, ούτως ή άλλως διαθέσιμα και μέσω του TLG, αφού κατεβάσετε το λογισμικό VPN). Στον φάκελο «Υποστηρικτικό υλικό» θα βρείτε τα πρώτα κεφάλαια από το βιβλίο Η Δεύτερη Σοφιστική του Tim Whitmarsh.

 

Η ενότητα «Σύνδεσμοι» περιλαμβάνει διαφόρους συνδέσμους σε χρήσιμες ιστοσελίδες.

 

Για την περιγραφή των επί μέρους ενοτήτων του μαθήματος βλ. παρακάτω.

 

Η αξιολόγηση των φοιτητών και φοιτητριών γίνεται μέσω γραπτής τελικής εξέτασης (100%), η οποία θα περιλαμβάνει:

• μετάφραση δύο διδαγμένων χωρίων, από τον Φιλόστρατο και τον Πλούταρχο αντίστοιχα. Τα διδαγμένα χωρία που θα δοθούν για μετάφραση, ωστόσο, θα προέρχονται αποκλειστικά από τα εξής κείμενα:

  1. Φιλοστρ. Βίοι σοφ. 1, 479–484 Ol. (Κείμενο ενότητας 1 [Εισαγωγή]).
  2. Φιλοστρ. Βίοι σοφ. 1, 492–494 Ol. (Κείμενο ενότητας 4 [μόνο Γοργίας]).
  3. Φιλοστρ. Βίοι σοφ. 2, 552–554 Ol. (Κείμενο ενότητας 9).
  4. Πλουτ. Πότερον Ἀθηναῖοι 1, 345C–F (από Κείμενο ενότητας 10–13).
  5.  Πλουτ. Πότερον Ἀθηναῖοι 4, 347E– 6, 349B (από Κείμενο ενότητας 10–13).
  6. Πλουτ. Πότερον Ἀθηναῖοι 8, 350B–351B (από Κείμενο ενότητας 10–13).

• ερωτήσεις ανάπτυξης (ερμηνευτική ανάλυση διδαγμένου χωρίου, χαρακτηριστικά της λογοτεχνίας των αυτοκρατορικών χρόνων, αττικισμός). Οι ερωτήσεις αυτές, όμως, μπορεί να σχετίζονται με οποιοδήποτε διδαγμένο χωρίο.

Στην ύλη του μαθήματος περιλαμβάνονται, εκτός από τα πρωτότυπα κείμενα που έχουν εξεταστεί στις παραδόσεις, και οι σελ. 11–73 από το βιβλίο Η Δεύτερη Σοφιστική του Tim Whitmarsh (οι σελίδες είναι αναρτημένες εδώ).

 

Προσοχή! Στα μέσα του εξαμήνου θα διεξαχθεί προαιρετική πρόοδος, η οποία, για όσους/όσες συμμετάσχουν, θα αντιστοιχεί στο 30% του τελικού βαθμού.

 

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

Στερεότυπες εκδόσεις των υπό εξέταση κειμένων: 

• C.L. Kayser (επιμ.), Flavii Philostrati opera, τόμ. 2, Λειψία 1871 (ανατύπ. Χιλντεσχάιμ 1964), 1–127.
• W. Nachstädt (επιμ.), Plutarchi moralia, τόμ. 2.2, Λειψία 1935 (ανατύπ. 1971), 121–136.

Τόσο το κείμενο της στερεότυπης έκδοσης των Βίων σοφιστῶν του Φιλοστράτου όσο το κείμενο της έκδοσης του Πότερον Ἀθηναῖοι κατὰ πόλεμον ἢ κατὰ σοφίαν ἐνδοξότεροι του Πλουτάρχου, που θα χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο του μαθήματος, είναι διαθέσιμα μέσω του ψηφιακού σώματος κειμένων Thesaurus Linguae Graecae (TLG) (εδώ).

Προσοχή! Για να έχετε πρόσβαση και εκτός του δικτύου του Παν. Πατρών ενεργοποιήστε την υπηρεσία VPN, αφού κατεβάσετε το λογισμικό VPN Client που ταιριάζει στο λειτουργικό σύστημα που χρησιμοποιείτε (εδώ).

 

Νεοελληνικές μεταφράσεις των υπό εξέταση κειμένων (διαθέσιμες στο Παν. Πατρών):

• Φιλολογική ομάδα «Κάκτου», Φιλόστρατος, Άπαντα, επιμ. Β. Γ. Μανδηλαρά, τόμ. 4, Αθήνα 1994 [Π/Σ 183.1 ΦΙΛ].
• Φιλολογική ομάδα «Κάκτου», Πλούταρχος, Ηθικά, επιμ. Β. Γ. Μανδηλαρά, τόμ. 9, Αθήνα 1995 [Π/Σ 170 ΠΛΟ].

Συγκεκριμένα για τη Β΄ Σοφιστική:

(Με αστερίσκο [*] σημειώνονται βιβλία που έχουν έχουν επιλεγεί ως συγγράμματα για το συγκεκριμένο μάθημα)

• G. Anderson, The Second Sophistic: A Cultural Phenomenon in the Roman Empire, Νέα Υόρκη 1993.
• G. W. Bowersock, Greek Sophists in the Roman Empire, Οξφόρδη 1969.
• E. L. Bowie,«Greeks and Their Past in the Second Sophistic», P&P 46 (1970), 3–41 (εδώ).
• P. A. Brunt,«The Bubble of the Second Sophistic», BICS 39 (1994), 25–52 (εδώ).
• (*) Μ. Χριστόπουλος, Δεύτερη Σοφιστική. Η πνευματική παραγωγή των αυτοκρατορικών χρόνων, Αθήνα 2011.
• M. Korenjak, Publikum und Redner: Ihre Interaktion in der sophistischen Rhetorik der Kaiserzeit, Μόναχο 2000.
• K. Οικονομοπούλου, «Προσεγγίζοντας τη γραμματεία της Δεύτερης Σοφιστικής μέσα από τον Νέο Ιστορικισμό», στο Μ. Ταμιωλάκη (επιμ.), Μεθοδολογικά Ζητήματα στις Κλασικές Σπουδές. Παλαιά Προβλήματα και Νέες Προκλήσεις, Ηράκλειο 2017, 243–261.
• D. S. Richter και W. A. Johnson (επιμ.), The Oxford Handbook of the Second Sophistic, Οξφόρδη 2017.
• D. A. Russell, Greek Declamation, Καίμπριτζ 1983.
• T. A. Schmitz, Bildung und Macht: Zur sozialen und politischen Funktion der zweiten Sophistik in der griechischen Welt der Kaiserzeit, Μόναχο 1997.
• S. Swain, Hellenism and Empire. Language, Classicism, and Power in the Greek World AD 50–250, Οξφόρδη-Νέα Υόρκη 1996.
• (*) T. Whitmarsh, The Second Sophistic (G&R New Surveys in the Classics 38), Oxford – New York 2005 (ελλ. έκδ.: Η Δεύτερη Σοφιστική, μτφ. Ε. Καρακάσης, Αθήνα 2013) [τα πρώτα κεφάλαια είναι αναρτημένα εδώ].

Για τη ρητορική στην αρχαιότητα (συμπεριλαμβανομένης και της Β΄ Σοφιστικής):

(Με αστερίσκο [*] σημειώνονται βιβλία που έχουν έχουν επιλεγεί ως συγγράμματα για το συγκεκριμένο μάθημα)

• Δ. Καραδήμας, Sextus Empiricus against Aelius Aristides: The Conflict betweenPhilosophy and Rhetoric in the Second Century A.D. (Studia Graeca et Latina Lundensia 5), Λούντ 1996 (εδώ).
• G. A. Kennedy, A New History of Classical Rhetoric, Πρίνστον 1994 (ελλ. έκδ.: Ιστορία της κλασικής ρητορικής, αρχαίας ελληνικής και ρωμαϊκής, μτφ. Ν. Γ. Νικολούδη, Αθήνα 2012).
• L. Pernot, La rhétorique dans l’antiquité, Παρίσι 2000 (ελλ. έκδ.: Η ρητορική στην αρχαιότητα, μτφ. Ξ. Τσελέντη, Αθήνα 2005).
• (*) Θ. Λ. Τσιαμπόκαλος, Πλούταρχος και ρητορική. Η σχέση της ρητορικής με την ηθική, την πολιτική και την εκπαίδευση κατά τον 1ο και τον 2ο αιώνα μ.Χ., Αθήνα 2023 (αγγλ. έκδ.: Plutarch and Rhetoric: The Relationship of Rhetoric to Ethics, Politics and Education in the First and Second Centuries A.D. [Plutarchea Hypomnemata], Λουβαίνη 2024 [εδώ]).

Για τον Αττικισμό:

• Ε. Μπόζια,«Atticism: The Language of 5th-century Oratory or a Quantifiable Stylistic Phenomenon?», Open Linguistics 2 (2016), 557–571 (εδώ).
• T. Gelzer,«Klassizismus, Attizismus und Asianismus», στο O. Reverdin και B. Grange (επιμ.), Le Classicisme à Rome aux ]ers siècles avant et après J.-C., Γενεύη 1979, 1–41.
• L. Kim,«The Literary Heritage as Language: Atticism and the Second Sophistic», στο E. J. Bakker (επιμ.), A Companion to the Ancient Greek Language, Μάλντεν, Μασσαχουσέτης-Οξφόρδη-Τσιτσέστερ 2010, 468–482.
• W. Schmid, Der Atticismus in seinen Hauptvertretern von Dionysius von Halikarnass bis auf den zweiten Philostratus dargestellt, 4 τόμοι, Στουτγάρδη 1887–1896 (εδώ).
• N. Wiater, The Ideology of Classicism. Language, History, and Identity in Dionysius of Halicarnassus, Βερολίνο-Νέα Υόρκη 2011.
• U. von Wilamowitz-Moellendorff,«Asianismus und Atticismus», Hermes 35 (1900) 1–52.
• J. Wisse, «Greeks, Romans, and the Rise of Atticism», στο J. G.-J. Abbenes, S. R. Slings και I. Sluiter (επιμ.), Greek Literary Theory after Aristotle. A Collection of Papers in Honour of D.M. Schenkeveld, Άμστερνταμ 1995, 65–82.

Ημερομηνία δημιουργίας

Τρίτη 9 Σεπτεμβρίου 2025