Παρουσίαση/Προβολή

(ARC_3701) -  Μιχαήλ Βλασόπουλος, PhD

Περιγραφή Μαθήματος

Ο πιο στοιχειώδης τρόπος για να νοήσουμε την πολυπλοκότητα μιας οποιασδήποτε δομής έγκειται στις κλασικές και πρωταρχικές κατηγορίες της ύλης και της μορφής (materia et forma). Στην πιο αφηρημένη τους εκδοχή, οι έννοιες αυτές προμήθευσαν τους πρώτους στοχαστές με τους θεμελιώδεις όρους για την ένταξη μιας πληθώρας ετερογενών φαινομένων σε μια ενιαία αναλυτική: η αποτύπωση του ερεθίσματος στην οικεία του αίσθηση, η παρουσία ενός αρχετύπου σε μια αλληλουχία αντιγράφων, μέχρι τον τρόπο που δομείται ένας οργανισμός υπό την επίδραση μιας ζωικής ψυχής. Η καθολικότητα που απέκτησε αυτή η τεχνική μεταφορά δεν θα μπορούσε παρά να υποδεικνύει κατι απο τη βαθιά προϊστορία του ανθρώπινου είδους. Πράγματι, ο ειδικός χαρακτήρας της ανθρώπινης νοημοσύνης είχε ακριβώς να κάνει με την ικανότητα να εκμαιεύει νέες μορφές απο μια διαθέσιμη ύλη ως ἐργαστήρ (homo ergaster)—και, αντιστρόφως, με την δυνατότητα αφαίρεσης μορφών από την ύλη της εμπειρίας ως ἔμφρων (homo sapiens)—εν τέλει, με την μετάδοση τέτοιων μορφών μέσα από την ύλη του φθόγγου ως ἔναρθρος (homo loquens). Εξ ου και κάθε φορά που χρειάστηκε να διαφωτιστεί η σχέση μιας μορφής με την οικεία ύλη της, το αρχιτεκτόνημα αποδείχτηκε ενα ιδιαίτερα χρήσιμο παράδειγμα, πλάι σε άλλα "τεχνουργήματα" της ίδιας της φύσης όπως ένα χημικό μείγμα, ένα φυτό, ένας ζωικός ιστός, ή ένα πλανητικό σώμα. Πράγματι, η μυθική σκέψη μας έχει προμηθεύσει με πολλά κοσμογενετικά αφηγήματα που είδαν το σύμπαν ως άλλο ένα τέτοιο τεχνούργημα, προϊόν δηλ. μιας σκόπιμης διαμόρφωσης ενός αδιαφοροποίητου υποστρώματος: ο πηλός του Προμηθέα, η σκοτεινή άβυσσος της Γενέσεως και της Αιγυπτιακής Νu, η ἄποιος ὕλη του Τιμαίου, το Ἄπειρον του Αναξίμανδρου, το inanum του Λουκρήτιου, η prima materia των Αλεξανδρινών και μεσαιωνικών αλχημιστών, η res extensa των Καρτεσιανών κτλ.

 

1. G. S. Kirk and J. E. Raven, M. Schofield. Οι Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι. Μετάφραση Δ. Κούρτοβικ. Αθήνα: Μορφωτικό Ιδρ. Εθν. Τραπέζης, 2001.
2. Lucretius. Περί φύσεως - Η κληρονομιά ενός επίμονου κηπουρού. Gutenberg, 2021
3. Wilhelm Windelband, Εγχειρίδιο της Ιστορίας της Φιλοσοφίας Ι και ΙΙ. Μετάφραση Ν. Μ. Σκουτερόπουλου. Αθήνα: Μορφ. Ιδρυμα Εθν. Τραπέζης, 1986.
4. René Descartes. Στοχασμοί περί της πρώτης Φιλοσοφίας. Μετάφραση Ευάγγελος Βανταράκης. Αθήνα: Εκκρεμές, 2003.
5. Mircea Eliade, Το Ιερό και το Βέβηλο. Αθήνα: Ελληνικές Εκδόσεις, 2002

 

1. Θεωρία και Πράξη	Αριστοτέλης, Metaphysica, Book E, Chapter 1 (1025b25); Ethica Nicomachaea, Book Zeta; Politica, Book I, Ch. 1-3 and Ch. 8-11; Book IV, Chapter 1 ● Πλάτων, Res Publica, lib. VI, 509d–511e, lib. VII, 521c–535a; Politicus 258b–260e; Philebus 55c–59d.
2. Ύλη και Μορφή	Πλάτων, Cratylus 402a ● Ἡράκλειτος fr. B12; ● Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι 23.1 ● Thomas Hobbes, "Of Identity and Difference" in De Corpore (1655), ΙΙ.11.7 ● John Locke, "Of Identity and Diversity" in An Essay Concerning Human Understanding (2nd Edition, 1694), II.27.15 ● David Hume Lib I.IV.6 "On Personal Identity" ● René Descartes, Meditationes De Prima Philosophia, med II (1641) ● Leibniz, Nouveaux Essais sur l'entendement humain (1704, 1765)
3. Αρχέτυπο και Έκτυπο	Πλάτων, Res publica, Lib X (595a–608b);
3. Κόσμος και Χάος	Ησίοδος ● Ὀμηρος ● Φερεκύδης ● Mircea Eliade, Sacred and Profane, 1959; Patterns in Comparative Religion, 1956; Prose Edda,
4. Σκοτάδι και Φώς	η Αλληγορία του Σπηλαίου (Πλάτων, Πολιτεία 514a-518d)
5. Το Ἰερὸ καὶ τὸ Βέβηλο
6. Οἶκος, τέμενος, νηὸς
9.
10.
11.
12.

 

 

Extended Bibliography:

1. Vide etiam JSTOR.org database of literature in the humanities. 
2. Stephen Toulmin, and June Goodfield. The Architecture of Matter. The Ancestry of Science 2. London: Hutchinson, 1962.

 

 

Ημερομηνία δημιουργίας

Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου 2026