Μάθημα : ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ - ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΩΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ

Ο προφορικός και ο γραπτός λόγος διαφέρουν καθώς χρησιμοποιούνται σε διαφορετικές περιστάσεις επικοινωνίας, εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς και χρησιμοποιούν διαφορετικές μορφές γλωσσικής έκφρασης.

Η επιτυχία στην εκπαίδευση προϋποθέτει επιτυχή χειρισμό του γραπτού λόγου (σχολικός / επιστημονικός γραμματισμός)

Ο γραμματισμός είναι μια πολυδιάστατη,διαρκώς αναπτυσσόμενη ικανότητα που επιτρέπει στο άτομο να κατανοεί και να χρησιμοποιεί πληροφορίες, να επικοινωνεί αποτελεσματικά, να διευρύνειτις γνώσεις του και να συμμετέχει ενεργά στην κοινωνική ζωή. Επομένως, δενταυτίζεται απλώς με την ικανότητα ανάγνωσης και γραφής, αλλά αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διά βίου μάθηση και την κοινωνική συμμετοχή. [για περισσότερα αναζητώ τα κείμενα της UNESCO]

O

γραμματισμός:

• Δεν περιορίζεται στην αποκωδικοποίηση του γραπτού λόγου, αλλά προϋποθέτει ουσιαστική κατανόηση και ερμηνεία των κειμένων.

• Αναπτύσσεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής, μέσα από διαφορετικές μαθησιακές και κοινωνικές εμπειρίες και πρακτικές.

• Συνδέεται με την καθημερινή ζωή, καθώς επιτρέπει στο άτομο να αξιοποιεί πληροφορίες, να επικοινωνεί και να επιλύει προβλήματα.

• Έχει κοινωνική διάσταση, καθώς συμβάλλει στην προσωπική ανάπτυξη και στην ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία.

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Πολιτικής για τον Γραμματισμό (European Literacy Policy Network– ELINET), ο γραμματισμός ορίζεται ως: «Η ικανότητα ανάγνωσης και γραφής σε τέτοιο επίπεδο, ώστε τα άτομα να μπορούν να κατανοούν και να χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τη γραπτή επικοινωνία σε όλα τα μέσα, έντυπα ή ηλεκτρονικά,συμπεριλαμβανομένου του ψηφιακού γραμματισμού»

European Declaration of the Right to Literacy [https://elinet.pro/policy-statements/]

1) Young children are encouraged at home in their language acquisition and literacy development

2) Parents receive support in helping their children’s language acquisition and literacy development.

3) Affordable high-quality preschool, or kindergarten, fosters children’s language and emergent literacy development through play.

4) High-quality literacy instruction for children, adolescents and adults is regarded as a core goal for all educational institutions.

5) All teachers receive effective initial teacher education and professional development in literacy teaching and learning in order to be well prepared for their demanding tasks.

6) Digital competence, including critical and creative use of digital media, is promoted across all age groups.

7) Reading for pleasure is actively promoted and encouraged.

8) Libraries are accessible and well resourced.

9) Children and young people who struggle with literacy receive appropriate specialist support.

10) Adults are supported to develop the literacy skills and knowledge necessary for them to participate fully in society.

11) Policy-makers, professionals, parents and communities work together to ensure equal access to literacy by closing the gaps in social and educational levels.

Ανάγνωση σημαίνει βαθιά κατανόηση ενός γραπτού κειμένου.

- Η ανάγνωση δεν είναι έμφυτη ικανότητα. Σε αντίθεση με την ομιλία, η ανάγνωση απαιτεί από τον εγκέφαλο να αναπτύξει νέες συνδέσεις και να αξιοποιήσει υπάρχουσες γνωστικές λειτουργίες.

- Η πρώιμη γλωσσική εμπειρία είναι καθοριστική. Από τη βρεφική ηλικία, ταπαιδιά μαθαίνουν μέσα από την ομιλία, την ακρόαση, την αλληλεπίδραση μετους ενήλικες και την επαφή με το περιβάλλον τους.

- Η ανάγνωση βιβλίων στα παιδιά ενισχύει τη γλωσσική ανάπτυξη. Οι ιστορίες και οι εικόνες συμβάλλουν στην ανάπτυξη του λεξιλογίου, στην κατανόηση τωνλ έξεων και στη σύνδεση της γλώσσας με τις εμπειρίες του παιδιού.

- Η αλληλεπίδραση με τους γονείς/ενήλικες/αδέλφια έχει μεγάλη σημασία. Η επικοινωνία, η συναισθηματική ασφάλεια και οι κοινές εμπειρίες δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για τη γλωσσική και γνωστική ανάπτυξη.

- Οι ευκαιρίες μάθησης δεν είναι ίδιες για όλα τα παιδιά. Όταν ένα παιδί έχειπεριορισμένη έκθεση στη γλώσσα, στις συζητήσεις και στις ιστορίες, μπορεί να αντιμετωπίσει δυσκολίες στην ανάπτυξη του λεξιλογίου και, αργότερα, στηνκατανόηση κειμένων.

Η ανάπτυξη της αναγνωστικής ικανότητας αρχίζει πολύ πριν το παιδί μάθει να αναγνωρίζει γράμματα και λέξεις. Η γλώσσα, η επικοινωνία, η αλληλεπίδραση με τους ενήλικες και η επαφή με τα βιβλία αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία οικοδομείται η μελλοντική αναγνωστική ικανότητα.

Αναδεικνύεται, επομένως, η σημασία του οικογενειακού και εκπαιδευτικού περιβάλλοντος στην καλλιέργεια της ανάγνωσης.

Για περισσότερα: 

-Η εξισορροπημένη προσέγγιση του γραμματισμού «Reading Rope» (Scarborough, 2001)

- Tο µοντέλο των «Τεσσάρων Πηγών»  Freebody & Luke (1990)

- Duke, N. K., & Cartwright, K. B. (2021). The science of reading progresses: Communicating advances beyond the Simple View of Reading. Reading Research Quarterly, 56(S1), S25-S44.